مقالات هنری:

نقش هنر در زندگی انسان ماقبل تاریخ

روزنامه خبر جنوب - نگاه پنجشنبه 28 بهمن ماه 1395


خداوند متعال بشر را به عنوان اشرف مخلوقات به دنیاهدیه کردتا بتواند به رازهای پنهانی که در حد شناخت اوست دست یابد. این موجود تازه وارد، هیچ نمی دانست و از شروع حیاتش با موانع زیادی روبرو گردید. همین امر باعث شد تا از عقل و هوش خدادادیش استفاده نموده و برای ادامه بقاء، به مرور زمان موانع و مشکلات را از سر راه خود بردارد. ازینرو سعی کرد تا از کمترین امکانات خود جهت تامین ایمنی و بهره مندی از زندگی بهتر استفاده نماید. راه رفتن را آزمایش کرد و از دیدن ناگهانی خود در زلال آب رودخانه به وحشت افتاد. او چیزها را از یکدیگر تمیز نمی داد و سرگردان به اطراف خود نگاه می کرد. صدای پرندگان و وحوش، بدنش را به لرزه می انداخت. او می بایست درصدد یافتن امکاناتی بود تا وجودش را از وحشت، بیماری و گرسنگی دور سازد. گرسنه شد، پس باید چیزی می یافت تا از آن تغذیه کند. دست به مبارزه زد، با جانوران و دیگر انسان ها درگیر شد، تا آسیب نبیند. در این میان تعداد کثیری از انسان ها قربانی شدند. وی در این شرائط سخت، در مقابل باد و باران، هیچ گونه پناهگاهی نمی یافت تا بتواند از خطرات احتمالی دور شده و از گزند گرما و سرما در امان باشد. مدت زمان زیادی سپری شد تا به پناهگاه پی برده و بتواند با ناملایمات طبیعی، خود را هماهنگ ساخته و از مشکل عریان بودن نجات یابد. این امر باعث شد تا آتش را جستجو کرده و خود را برای گرم کردن و پخت و پز مجهز ساخت. قرن ها گذشت تا با بازی، سرگرمی، جستجو و تجربه های تلخ و شیرین ساده آشنا شده و با اتفاقاتی که در مسیر رفع دشواری های روزمره بدست آورد، توانست از درگیری با افراد هم جوارش و ستیزه جوئی و وحشی گری دور شده و بتواند در کنار آن ها، زندگی جمعی را تجربه نماید. این دوران ابتدائی را با پشت سرگذاشتن خطرات بسیار دنبال کرده و روز بروز توانست شاهد زندگی بهتری باشد. انسان توانست از خود آثاری خواسته یا ناخواسته برجای گذارد. لذا بعد از هزاره های بسیار، می توان اثرات زندگی بدوی که با شناخت سنگ و ابزار و همچنین ساخت ابزارآلات گوناگون و هنرنمائی بر پیکره کوه ها، غارها و صخره ها همراه بود را مشاهده نمود. پس از گذرانیدن دشواری هایی توانست رفاه را با بکارگیری ابزار مختلف تجربه کند که گونه های پیشرفته تر این ابزار و ادوات، مورد استفاده انسان امروز قرار گرفته و نقش موثری در شناخت بهتر زندگی در آن روزگاران دارد.

نقاشی روی دیواره قارها گویای قدمت تاریخی حیات بشر و نمایشگر شیوه های رنگ آمیزی و نحوه ی اجرای تراشه های سقوف و بدنه دیوارهای سنگی می باشد که تا به امروز باقی مانده است. این آثار به جا مانده از انسان های اولیه که در دوره های مختلف، حکایت از پیشرفت بشر دارد. با گذشت زمان، انسان نخستین، از حالت وحشی و نیمه وحشی بیرون آمده و با شناخت آتش و ترکیبات ساده و طبیعی همچون دوده ذغال یا سوخته استخوان مخلوط با پیه بعضی از لاشه حیوانات و یا به وسیله مواد کانی و معدنی مثل ساخته هائی از گل اخرا و خاک رس، توانست از فکر و تخیلش جهت نشان دادن احوال بشر آن دوران و همچنین سازندگی ها در آن روزگار بهره بجوید. نقش هائی به صورت های بسیار ساده، انتزاعی و مختلط بوجود آورد که از آن میان می توان به ترسیماتی اشاره نمود که حیوانات بسیاری را نمایش می داد. انسان در آن زمان بر این باور بود که این ترسیمات می تواند به ازدیاد نسل حیواناتی که در دسترسش بود، به امید آنکه بتوانند در آینده با برخورداری از گوشت، پوست و استخوان این گونه حیوانات، در تولید غذا و ابزارآلات بیشتر بهره مند شود، بیافزاید. با بررسی تاریخ زندگی بشر می توان به این تخمین دست یافت که وجود آتش از هزاران سال قبل از ترسیم نقوش و خراش کاری بر دیوارهای صخره ای و غارها کشف شده است. در حالی که قدمت طرح این گونه اشکال، به بیش از 20 هزار سال ق. م. می رسد. بیشتر آثار موجود، حاکی از نتیجه افکاری است که توسط انسان های اولیه به کار برده شده که نمایانگر حالت های مختلفی همچون شکار حیوانات، گله چرانی و حتا نمایش مجالس بزم و رقص های بومی حجاری شده روی سنگ می باشد. جالب اینجاست که با وجود ابتدائی بودن این نقاشی ها، حالت های ترسیم شده گویا و قابل تصور است. البته در دراز مدت این تصاویر گویاتر و به حقیقت نزدیک تر گردید و انسان توانست اشکال را به صورت برجسته نمایش داده و با رنگ های مختلف آن ها را رنگ آمیزی نماید. آثار کشف شده از این دوره ها را می توان بر سطح صخره های (غار آلتا میرا) در شمال اسپانیا ملاحظه نمود. (قابل ذکر است، بعضی از باستان شناسان معاصر نسبت به اعتبار آنها شدیدا تردید داشته و در کنگره باستانشناسی پیش از تاریخ که در سال 1880 در لیسبون تشکیل شده بود، نقاشی های درون غار آلتامیرا، رسما به عنوان نقاشی های بدلی از بحث کنار گذارده شدند. ولی در 1896 از سوی کارشناسان به عنوان نقاشی های معتبر شناخته شدند). آثار دیگری از نمایش گاو وحشی و گوزن را در کاوش های (فون دو گوم) فرانسه نیز می توان مشاهده نمود. این اتفاقات و دگرگونی ها بارها در سرزمین های مختلف از دوره پاره سنگی به اشکالی زیبا تر و جذاب تر مشاهده شد و هنرمندانی در عرصه هنر پا نهادند و توانستند پیکره هایی همچون هیکل رب النوع های مختلفی مانند (ونوس ویلندورف) را بسازند که قدمت ساخت این آثار، قریب به یقین 15 هزارسال ق.م. می باشد. تصاویر دیگری را می توان در حومه دریای خزر و نواحی دیگری مثل لرستان و همچنین در (غار لاسکو) نزدیک مونتینیاک در منطقه دوردونی فرانسه مشاهده نمود. با وجود این که دوره پاره سنگی در بعضی از سرزمین ها حدود 8 هزارسال ق.م. به پایان رسیده، اما این روند تا قرن نوزدهم میلاد مسیح، در تمدن اسکیموها و یا بومیان استرالیا با همان خصوصیات ابزار و اقتصاد ادامه پیدا می کند. با تحولات اجتماعی و پیدایش دوره نوسنگی، انسان توانست از سنگ صیقل داده شده، جهت بکارگیری در امور کشاورزی، دامداری و ساخت و ساز خانه و انبار غلات دست پیدا کرده بهره جوید. در 7 هزار سال ق.م. ساکنین در اراضی فلسطین کنونی، دیوار قلعه و بارو های سنگی برای حفظ و حراست از دارائیشان برپا نموده و به تدریج به صنعت سفالگری و تهیه ظروف و ساخت تندیس های ظریف و کوچک همت کرده و توانستند با بکارگیری خاک رس و شناخت کامل آن مایحتاج زندگی را بسازند. از دوره پنجم ق.م. در مصر و بعضی از ولایات اروپائی و حتی در ایران یعنی از 7 هزار سال ق.م. به این مهم دست یافته بودند.

دوره نوسنگی از هزاره چهارم در آسیای شرقی و جنوب شرقی با ساختن سفالینه هایی از گل رس و با استفاده از رنگ های شفاف بوجود آمد. لذا آثار کشف شده در خاور نزدیک و بین النهرین و جنوب غربی و مرکز ایران بر این گواهند که در آغاز هزاره ششم ق.م. پیشرفت چشمگیری در زمینه سفالگری، پیکرتراشی، شهرسازی و صنایع دیگری همچون نساجی، بوریا بافی و خط تصویری بوجود آمده که به دوره (بَداری) معروف می گردد. دوره مذکور در ایران به همت استعدادهای ذاتی، از هزاره سوم ق.م. کار آمد شده و آغاز گردید. لذا دوره های مختلفی در زندگی انسان آن زمان بوجود آمد که او توانست به مرور زمان، دانش و اختراعات ماندگارتری را از خود به یادگار گذارد که از این حیث، می توان به دوره های مس و سنگ اشاره نمود. در این دوران، بشر توانست با تلاش و فکر جمعی، از مس و مفرغ، ترکیب مس و قلع، استخراج آهن از سنگ آهن، مصالحی را در جهت ساختن ادوات و وسائل کاربردی محل سکونتشان استفاده نماید. این عصر به نام عصر مفرغ نامیده شده است.       

با گذشت زمان و تحولاتی که در بین اقوام اولیه ساکن کره خاکی بوجود آمد، این مردمان از هزاره دهم ق.م. تا هزاره سوم قبل ق.م. چون شکارگران و گردآوران دوره پارینه سنگی زندگی خود را با کندی تمام و بدون پیشرفت قابل توجهی در زمینه اقتصادی و هنری و صنعت گذراندند. پس از آن با ورود به مرحله ی نوسنگی در سرزمین های مختلف و با کسب تجربیاتی که در زمینه های گوناگون کسب کرده بودند، به اموری همچون کشاورزی، دامداری و ساخت و ساز بناهای عظیمی که می توانست گویای قدرت و فرهنگی خاص باشد پرداختند. در آن زمان به ساخت اشیاء سفالی و ساخت پیکره های خرسنگی و حجاری با طرز فکری خاص جهت نمایش عظمت آثار دینی و پرستشگاه ها و ساخت مقابر مختلف و خانه های مورد نیاز به صورت یکنواخت همت گماشتند. لذا از اوایل بعد از میلاد، دوران تمدن و توانائی های آن ها بصورت خاص بروز کرده و فرهنگ و هنر در گوشه و کنار به چشم می خورد. مردم توانستند تا با به کارگیری اندیشه و کمک یکدیگر، به ساخت پیکره های با ارزش و خلق نقاشی های دیواری و ساخت مقابر و سنگ مزار سازی نفیس فلزی و انواع سفالینه ها ی چند رنگی و ساخت اشیاء نفیس و با ارزش اهتمام ورزیده و تشخیص و ادغام رنگ ها جهت زیبا سازی اشیاء و اماکن بیاموزند. از آن پس بود که با دخالت دولت اسپانیا که قدرتی افزون داشت به گستردگی هنر و فرهنگ مردمان آن زمان پایان داده شد.

در آن هنگام در بین النهرین که در میان دو نهر دجله و فرات و در جوار مرز ایران و منطقه پرحوادث قرارداشت، مصنوعات فراوان باستانی و آثار ذی قیمت و معابد دینی فراوانی به چشم میخورد که دستخوش تزلزل و هجوم بیگانگان قرار گرفت. اگر به گذشته این سرزمین رجوع شود، می توان دریافت که در مورد تمدن شهرنشینی و تاریخی این ناحیه شرحی مفصل داده شده است. در هزاره چهارم ق.م. شهرهای بزرگ و آبادی چون (اور، بابل، ارید، لاگاش و لارسا) در ناحیه جنوبی بین النهرین که در شمال خلیج فارس قرار داشت ساخته شد. اما بخاطر اختلافات قومی، دولتمردان این مناطق بیشتر با یکدیگر در ستیز بوده و در جنگ ها، دولت ها و دولتشهرهای ضعیف را زیر سلطه خود قرار می دادند. سومریان یکی از اقوام قدرتمند در جنوب سرزمین بین النهرین بودند که به اقوام غیر سامی ملقب بوده و به مرور از نواحی شرقی آسیا یعنی هند و ایران به آن سرزمین مهاجرت نمودند. در اوایل هزاره سوم ق.م. با درایت و هوش سرشار خود، خط میخی را اختراع کرده و با ترویج آن توانستند در شناساندن فرهنگ و هنر خود به بلاد و سرزمین های مجاور گام های موثری را بردارند. ناگفته نماند که دولت های هخامنشی و آشوریان از جمله دولت هائی بودند که خیلی سریع از خط میخی بهره مند شدند. این قوم در هنرهای مختلف مهارت خود را در زمینه معماری، پیکر تراشی، نقاشی، حجاری، سفالگری، صنایع مفرغی، شیشه گری، منبت و کنده کاری بر روی چوب و سنگ های قیمتی و حتا در ریخته گری و نساجی نمایانگر ساخت و در این راستا پیشرفت فراوان و شهرت بسیار یافت. آثار به جا مانده در (شوش ایران و ارپاچیه عراق) نمایانگر این موضوع است. قابل ذکر می باشد که در حدود 2500 سال ق.م. پیکره سازی در قالب طبیعت گرائی به حد تکامل می رسد که می توان به ذکر مجسمه هایی در اندازه های متوسط (گودا) پرداخت.

در 2300 سال ق.م. توسط قوم (اکد) که یکی از سرداران سومریان بود، دولت سومر از بین رفت و عیلام و نواحی شرقی دجله را به تصرف درآورد. شهر بابل به عنوان پایتخت منصوب گردید و در درازمدت توانستند تا سوریه و آسیای صغیر پیشروی نمایند. به مرور زمان معماری سومریان که در جنوب اسکان داشتند، ابنیه تاریخی آن زمان از جمله برج معروف بابل، به دلیل استفاده از سنگ های نامرغوب و استفاده از خشت و گل و آجر، بعد از مدتی تا شالوده فروریخت. ناگفته نماند که هنر کنده کاری و نقش برجسته برروی سنگ از پیکر تراشی رواج بیشتری پیدا کرد که می توان نظیر این گونه کنده کاری را در شهر (ماری) جنوب بین النهرین نام برد. این گونه کنده کاری ها بیشتر به صورت ریز نقش 4 گوش و مستطیلی، لوزی و استوانه ای ساخته شده اند که به صورت مهر کشف گردیده است.

باید متذکر گردید که آشوریان نیز از اقوام سامی بودند که در شمال بین النهرین زندگی می کرده اند این قوم نیز از هنر سومری و بابلی تبعیت داشته که از 1500سال ق.م. برخلاف اقوامی که در جنوب زندگی میکرده اند، از سنگ های مرغوب جهت ساخت بنا و از عاج فیل برای منبت کاری استفاده می نمودند. آن ها در نقش های کنده کاری شده، تندیس شاه را در وسط نقش ها حجاری می کردند. در این آثار علاقه بسیار آن ها در نمایش رشادت هایشان در جنگ ها و وصف حالات طبیعی کاملا مشهود می باشد. - محمدعلی پرواز - نقاش پرتره های پیشکسوتان و چهره های ماندگار شیراز

این مورد را ارزیابی کنید
(231 رای‌ها)

نظرات بازدیدکنندگان:

(*) :موارد الزامی

اين وب گاه در ستاد ساماندهی پایگاه های اينترنتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت گردیده است.

صفحه اصلی   |   زندگینامه هنری   |   پرتره های چهره های ماندگار   |   گالری نقاشی   |   گالری خوش نویسی   |   مقالات    |    یادداشت ها   |   تماس با ما

| All Rights Reserved. All contents available on this website are copyrighted by ONLINE PARVAZ ART GALLERY© 2006-2017 |

كليه حقوق مادی و معنوی اين وب گاه محفوظ و هرگونه انتشار يا استفاده از تصاویر و مطالب آن، تنها با ذکر منبع، آزاد است. © 1396-1385

| براي استفاده هرچه بهتر از سايت، پيشنهاد ما به شما، استفاده از مرورگرهای Google Chrome و firefoxMozilla Firefox  است. |