مقالات هنری:

تاریخچه هنر مُهر سازی در ایران

روزنامه خبر جنوب - صفحه نگاه پنجشنبه - صفحه 6 - 95/07/22

 


هنر نعمت بزرگی است که پروردگار عالم در نهاد بشر قرار داده است تا بتوانند از آن در جهت شکوفائی فکر، در عرصه زندگی بهره مند شوند. لذا با ابتکار و خلاقیتی که نوع بشر در وجود خود سراغ دارد توانسته است تا برای فهماندن و درک منظور خود، ابتدا به صورت اشاره، تکرار و در ذهن نگهداشتن حرکات، منظور خود را به دیگران ابرازکند. لذا این هنر ریشه در درون انسان داشته و خداوند در نهاد انسان این نشانه را قرار داده است. تا انسان بتواند، با پیشرفت و اختراع در رفع احتیاج با هم زندگی کرده و خواسته های روزمره خود را به کمک حرکات موزون مرتفع سازد. لذا این مخلوق، با استعداد خود توانست با نشان دادن تصاویر بسیار ساده و علم اشاره، مشکلات را از مسیر اهداف عالی خود دور گرداند. با چوب و سنگ های تیز، برروی خاک و سنگ یادیواره کوه ها نقاشی کرده، با گذشت زمان و تجسس، احساس تملک در او پدیدار گردید و سعی نمود با نشانه گذاری صاحب اختیار چیزی باشد. لذا قبل از بوجود آمدن خط به شکل علامت گذاری و کشیدن خطوط خاصی محدوده اختیارات خود را به بیننده القاء کرده و بصورتی، مالکیت خود را به دیگران نشان داد. 


عریضه نویسی و مهرسازی در دوره رضاشاه
صنعت مُهر سازی: مُهر یکی از این گونه هنرهای مورد لزوم است که بشر در زمان های دور، بعد از دوستی، محبت، یکدلی و گاهی به خاطر خشونت و ستیز، به خلق اشیائی پرداخت تا بتواند به کمک دیگران دشواری ها را از سر راه پیشرفت خود برداشته و از گزند اتفاقات طبیعی و قومی رهائی یابد. به همین خاطر با سعی، تلاش و پشتکار فراوان دانست که باید قانون و نظمی در کارش لحاظ گردد. پس برای جلو گیری از هرج و مرج وسیله ای را اختراع کرد که ضامن سلامتش باشد، تلاش نموده، علامت و نشانی را برای این منظور بوجود آورد. این کوشش، زائیده هنر در زندگیش بود و توانست وسیله ای پیدا کند تا جلو بی نظمی گرفته شود و آن مُهر و نشانی بود که تا به امروز آن را مورد استفاده قرار داده است. صنعت حکاکی و مُهرسازی بصورت ابتدائی اختراع گردید. این صنعت دارای بیش از 5 هزار سال سابقه تاریخی بوده و باستان شناسان در کاوش های خود مُهرهای نقشدار استوانه ای و مخروطی شکلی را یافته اندکه قدمت رواج آنها بعد از حمله ایلامی ها به کشورمان، به سه هزارو پانصدسال پیش از میلاد مسیح می رسد. نقوش و علائمی که روی این مُهرها حکاکی شده است شبیه خطوط اولیه مصری می باشد. در حقیقت می توان حدث زد که با پیدا شدن مُهر زمینه اختراع خط نیز فراهم گردید. در آثار بدست آمده از سابقه بوجود آمدن مُهرها، یافته هائی در عمق 8 تا 11 متری زمین در یکی از تپه های سیلک کاشان که از جمله قدیمی ترین مُهرهای دوره باستانی به شمار می رود، بدست آمده است. جنس این مُهرها از سنگ بوده و همراه آنها، مقداری اشیاء سنگی کوچک دیگر، مثل هاون، گرز، تبر، چاقو و اره سنگی که مورد لزوم مردمان آن دوره بوده، یافت شده است. در این میان، مُهرهای مخروطی، گنبدی و گِرد که بعد از پیدایش مس، از آن فلز نیز تهیه گردیده و همچنین نقوش اولیه آنها، بصورت ساده، نیم دایره ای، مثلث شکل، صلیب مانند با آثاری بصورت خطوط موازی، خط و نقطه به چشم می خورد که، حکاکی های خاصی روی آنها ایجاد شده است. کاربرد این گونه مُهرها قبل از پیدایش خط، جهت شناسائی و معرفی اشخاص بوده است. امروز بعد از گذشت 5 هزارسال به منزله شناسنامه اشخاص به حساب می آید. لذا حکاکان روز به روز، در ساختن و شکیل نمودن آن، ذوق و سلیقه نشان داده اند. نداشتن اثر مُهر در پایان نوشته ها، بدون اعتبار و غیرمستند قلمداد شده و از آن به بعد هیچگونه طومار، فرمان، وقف نامه، عقدنامه و نوشته بدون مُهر ارزش قانونی نداشته است. لذا در نوع و جنس آن وسواس خاصی معمول گردیده است که انواع برنجی، مسی، یشم، بلور، مرمر، دُر و لاجوردی بدین منظور مورد استفاده قرار می گرفته و بهترین و مرغوب ترین نوع مُهر از نظر جنس و ارزش، ساخته شده از سنگ عقیق می باشد. جالب اینجاست که از زمان ظهور اسلام به بعد، مُهر ها با مصراعی از یک شعر یا قسمتی از یک آیه قرآن کریم و یا نام یکی از پیغمبران و امامان که مناسبتی با نام صاحب مهر داشته، برروی آن حک گردیده، که آنرا (سجع مُهر) خوانده اند.

رایج ترین و مستند ترین مُهر از زمان های دور تاکنون، در انگشت نگاری، مورد استفاده قرار گرفته است. یعنی هرگاه انگشت آغشته به جوهر را بر روی کاغذ بگذارند، اثری از آن باقی می ماند و از پوست عاجدارانگشت به عنوان تصدیق و سندیت و به عنوان نوعی مُهر استفاده شده که این نوع مُهر یا ضرب انگشت، در انگشت نگاری نیز کاربرد داشته و امروز نیز معمول می باشد. این نوع مُهر انگشت برای کسانی است که نمی توانند پائین نامه و یا سندها را امضاء کنند. مُهروموم و لاک و مُهر از جمله مهرهایی می باشند که در گذشته استفاده از آن ها در زمانی که چیزی یا نامه ای را بسته بندی کرده مرسوم بوده است. بدین گونه که بر روی درب بسته آن موم یا لاک مالیده و مُهر را روی موم یا لاک فشار می دهند تا کسی نتواند آن بسته یا نامه را باز کند.
مُهرهای امروز به صورت های گوناگون ساخته می شوند. امروزه دستگاه های ساخت مُهر در کلیشه سازی به دو گونه استفاده می گردد. دستگاه های جدید مُهر سازی لیزری و مُهر فوری بسیار ساده بوده و نیاز زیادی به تخصص ندارد، ضمن اینکه می توان با بکارگیری آن ها، انواع مُهر برجسته، کلیشه طلا کوب و کارتن سازی را نیز آماده نمود. این دستگاه، قابلیت چاپ روی سطوح مختلف را نیز دارا می باشد.

دستگاه مهر برجسته یا پرسی
باید دانست که مُهر روی سطوح را در اصطلاح چاپ سیلک می نامند. چاپ روی نایلون، تیشرت، پارچه و CD، پلاستیک، انواع جعبه ها، و قطعات چرمی و غیره از کاربردهای این گونه مهرها به شمار می رود. یکی دیگر از انواع آن، مُهر گاز انبری و پرسی است که به خاطر اثر گذاری و برجسته شدن روی کاغذ احتیاجی به مرکب و جوهر خاصی ندارد.

دستگاه چاپ سیلک

واژه مهر دارای کاربردهای بسیاری است که در ادامه به تعدادی از آن ها می پردازیم. مُهر نماز که در اصطلاح به تکه گل رس پخته شده ای گرد، اطلاق می شود که معمولا از خاک کربلا و شهرهای مقدسی که محل دفن ائمه (ع) می باشد ساخته شده و محل سجده نماز گذاران می باشد. حتا برای زینت بخشیدن به فرم آن، با بکارگیری هنر حکاکی قسمتی از یک آیه قرآن یا نام های خداوند برروی آن، تزئین می گردد. مُهر بصورت های مختلف در اذهان و دست بشر مورد استفاده لزوم است از آن جمله، مُهردهان که جهت خاموشی و سکوت در روزه دار واجب شده و لب فرو بستن در اظهار نظر یا فاش نشدن مطلبی مورد توجه قرار می گیرد.
ترسم که اشک در غم ما پرده در شود وین راز سر به مُهر به عالم سمر شود
مُهر تائید: از آنجا که مُهر در جامعه به عنوان سندی معتبر شناخته شده است، گفتار منطقی و عملی موافق را در زمان تائید، تعبیر می کند. مُهر نبوت: نشانه ای که بر شانه حضرت محمد(ص) رسول ا... بود. مُهر داغ: نوع دیگر از گونه های آن را گویند جهت داغ کردن و نشانی است که بر ستور می زنند. در مثل ها نیز آمده که (پسره توی کوچه سنگ انداخت و سنگ سر به مُهر به سر من اصابت کرد) که از کلمه مُهر استفاده کرده اند. مُهر استاندارد: نیز در جهت مرغوبیت اجناس بکار میرود. مُهر الهی: نیز در اذهان مردم به عنوان مُهری است که دست خداوندی در آن دخالت دارد.
(باشد اقبال دگر حسن خط خوبان را لب یاقوت بتان مُهر الهی باشد).
مُهر انبار: نیز یکی دیگر از انواع مُهر می باشد و آن چوبی بوده سر پهن که برآن نقش ترسیم می کرده اند و بر خرمن و انبار برروی گل مالیده شده برروی غلات زده تا دزدان در آن خیانت نکنند.
بطورکلی مُهرسازی هنری است که در ادوار مختلف تاکنون مورد استفاده مردمان ممالک مختلف بوده است و روز به روز بر تعداد آن در شکل های مختلف و با کاربردهای متفاوت افزوده می گردد. بطور کلی مردم عامی، سالخوردگان و کسانی که بی سواد هستند و حتا بعضی از بیماران که لرزش دست دارند از داشتن مُهر بی بهره نیستند. معمولا اینگونه مُهرها بصورت جیبی در اندازه های گوناگون فلزی، پلاستیکی، لاستیکی بصورت انگشتر و دنباله تسبیح، وجود دارد که در مواقع تنظیم سند از آن استفاده می نمایند. باید متذکر شد، که در این صنعت، انواع فراوان دیگری از مُهرها جهت رفع نیازهای بشر ساخته می شود. محمدعلی پرواز - نقاش پرتره های پیشکسوتان و چهره های ماندگار شیراز

این مورد را ارزیابی کنید
(176 رای‌ها)

نظرات بازدیدکنندگان:

(*) :موارد الزامی

اين وب گاه در ستاد ساماندهی پایگاه های اينترنتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت گردیده است.

صفحه اصلی   |   زندگینامه هنری   |   پرتره های چهره های ماندگار   |   گالری نقاشی   |   گالری خوش نویسی   |   مقالات    |    یادداشت ها   |   تماس با ما

| All Rights Reserved. All contents available on this website are copyrighted by ONLINE PARVAZ ART GALLERY© 2006-2017 |

كليه حقوق مادی و معنوی اين وب گاه محفوظ و هرگونه انتشار يا استفاده از تصاویر و مطالب آن، تنها با ذکر منبع، آزاد است. © 1396-1385

| براي استفاده هرچه بهتر از سايت، پيشنهاد ما به شما، استفاده از مرورگرهای Google Chrome و firefoxMozilla Firefox  است. |